Door: Gelske Leefers en Lotte Katerberg
“Speciale aandacht lijkt nodig voor Turkse vrouwen die alleen komen te staan”, meldt het Kijk op de Wijk Vijfhoek-rapport van 2024. Het rapport geeft geen verdere toelichting op deze uitspraak, waardoor de vraag blijft hangen: wat speelt er binnen deze groep?
In de keuken van Verbindingscentrum de 5Hoek klinkt vroeg op de ochtend het gerinkel van pannen en potten. Borden met brood, feta, olijven, tomaat en komkommer worden klaargezet, terwijl de damp van kannen Turkse thee de ruimte vult. Om de week schuiven hier Turkse vrouwen uit de wijk aan voor een gezamenlijk ontbijt.
Veerkracht
“Na de coronapandemie hebben twee jonge vrouwen dit initiatief opgezet. Zo zijn we bij elkaar gekomen”, vertelt een van de deelneemsters, die liever anoniem wil blijven. Inmiddels woont ze al zo’n dertig jaar in Deventer. “De Vijfhoek was toen nog nieuw en we wilden elkaar leren kennen.”
Het gaat in het Verbindingscentrum inmiddels al lang niet meer alleen over koffie drinken en kletsen. De vrouwen delen veel vergelijkbare ervaringen en vinden steun bij elkaar. “We hebben het moeilijk gehad”, vertelt de deelneemster. “Je komt in Nederland en je kent de taal niet, je hebt geen rijbewijs, geen familie. Maar we waren sterke vrouwen, denk ik. We hebben gevochten, we moesten door. Onze kinderen studeren nu ook allemaal, daar zijn we trots op.”
Een zichtbare gemeenschap
Colmschate-Vijfhoek telt volgens de gemeente Deventer zo’n 12.500 inwoners. Ongeveer acht procent van hen heeft een Turkse achtergrond, iets meer dan het gemeentelijke gemiddelde van rond de zeven procent. De wijk kent relatief veel gezinnen met kinderen en een gemiddelde sociale cohesie, volgens de leefbaarheidscijfers van de gemeente Deventer uit 2023. Meer dan een vijfde van de bewoners heeft een migratieachtergrond, wat de wijk cultureel gemengd maakt.
Ook buiten de Vijfhoek is de Turkse gemeenschap in Deventer zichtbaar. Ongeveer zeven procent van de Deventenaren heeft een Turkse achtergrond, vaak inmiddels tweede of derde generatie. Hun (voor)ouders kwamen in de jaren zestig en zeventig naar Nederland als gastarbeiders en vestigden zich in de stad.
De wijk valt niet op door een gebrek aan betrokkenheid, maar wel door een relatief lage sociale verbondenheid. Zo geeft 35,2 procent van de inwoners aan zich sociaal eenzaam te voelen, een percentage dat hoger ligt dan het gemiddelde van Deventer. Daarnaast zegt 32,5 procent van de buurtbewoners de mensen in de wijk nauwelijks te kennen. In delen van de wijk, zoals Fetlaer en Spijkvoorder Enk, loopt dat aandeel zelfs op tot 46,8 procent.
Taalbarrière
Volgens Lemiye Küçük, schrijfster van ‘Zij die kwamen’ en zelf al sinds haar jeugd woonachtig in Deventer, speelt taal een sleutelrol. Zij begeleidde jarenlang Turkse vrouwengroepen en is nu zelf actief in buurthuis Het Enkhuis in het Rode Dorp. Deze historische arbeiderswijk staat bekend om de karakteristieke rode dakpannen en kleine arbeiderswoningen. Het is een volkswijk met een bijna dorpse sfeer.
Elke vrijdag komt in het buurthuis een groep van zo’n vijftien vrouwen samen. Er wordt koffie en thee gedronken, gehaakt en gepraat, meestal in het Turks, omdat niet iedereen het Nederlands even goed beheerst. “We bespreken ook maatschappelijke thema’s”, zegt Küçük. “Laatst kregen we bijvoorbeeld een folder over het noodpakket. Dan praten we daar samen over, zodat iedereen beter begrijpt wat er speelt. Soms nodigen we ook sprekers uit over bepaalde thema’s, zoals valpreventie en gezondheid.”
Volgens haar willen veel vrouwen hun Nederlands wel verbeteren, maar dat is niet eenvoudig. “Een taal leer je niet alleen uit een boek, dat moet je in de praktijk doen. Daarvoor is contact met Nederlanders nodig, en dat is voor deze vrouwen vaak lastig.”
Pogingen om contact te leggen met Nederlandse buurtbewoners zijn er wel geweest, zegt Küçük. “Sommige Turkse vrouwen wonen al meer dan vijftig jaar in Nederland. Het is jammer dat we na al die jaren nog steeds als buitenlanders worden gezien. Tegelijk zijn Turken trots: na een paar keer proberen houden we liever de eer bij onszelf.”
Generatiekloof
Voorzitter Uğur Güçlü van het Gök Sancak Cultureel en Educatief Centrum in de wijk Voorstad wijst ook op generatieverschillen. Het centrum is een lokale vestiging in Deventer die is aangesloten bij de Turkse Federatie Nederland (TFN). De federatie is een landelijke overkoepelende organisatie waarbij zo’n vijftig verenigingen en stichtingen zijn aangesloten. “Wij richten ons op het overdragen van cultureel erfgoed aan de volgende generatie”, vertelt hij. “Maar dat moet niet ten koste gaan van meedoen in de maatschappij.”
De vrouwenafdeling van de organisatie bestaat vooral uit vrouwen rond de vijftig jaar en ouder. “Dat is grotendeels de tweede generatie en daarvoor”, legt Güçlü uit. “Veel van hen leefden vooral binnenshuis en hadden weinig contact met de bredere samenleving. Dat is deels cultuur, een ons-kent-ons-gevoel, en deels een generatiekloof.”
Jongere Turkse vrouwen zijn volgens hem vaak beter geïntegreerd: ze spreken de taal, hebben een opleiding gevolgd en werken. Voor de oudere generatie ligt dat anders, wat de afstand tot andere vrouwen, Turks én Nederlands, soms vergroot.
Verbinding
De organisatie probeert die afstand actief te verkleinen door Turkse én Nederlandse vrouwen op een laagdrempelige manier samen te brengen. “Dat we dan bij elkaar komen met een koffieochtend of een soort informatieavond of echt simpel een buurtmiddag.” Toch blijkt het lastig om Nederlandse buurtbewoners te bereiken. “Het verenigingsleven is veranderd”, zegt Güçlü. “Veel buurthuizen zijn verdwenen door bezuinigingen en een tekort aan vrijwilligers.”
Het moderne leven laat steeds minder ruimte voor ontmoeting. “Mensen leven gehaast. Ze werken van negen tot vijf en komen moe thuis, waardoor er weinig tijd overblijft om elkaar te ontmoeten. Juist de mensen die je zou willen bereiken, komen niet vanzelf. Uiteindelijk moet je er samen doorheen komen, in zowel goede als slechte tijden,” aldus Güçlü.
Moeite met aansluiting
Opbouwmedewerkster van het Voor Elkaar-team in de Vijfhoek Karin Voortman herkent de zorgen die in het wijkrapport worden genoemd. “Wij komen bij mensen achter de voordeur”, vertelt ze. “Met een groot deel gaat het gewoon goed. Maar we zien ook mensen die vastlopen in het dagelijks leven en moeite hebben om aansluiting te vinden.”
Die moeite zit volgens Voortman niet zozeer in onwil, maar in drempels. In het Verbindingscentrum is bijvoorbeeld één vaste groep Turkse vrouwen actief. “Dat is waardevol, maar er is weinig menging met andere groepen. We proberen in gesprek te kijken waar iemand wél bij zou passen, maar dat lukt niet altijd. Soms is er simpelweg een mismatch, soms is de drempel om überhaupt te durven komen heel hoog. En als mensen die stap wél zetten, voelen ze zich niet altijd meteen welkom.”
Een effectief middel om die drempel te verlagen, is het werken met maatjes. “We verbinden mensen aan elkaar om samen te wandelen of eropuit te gaan. Dat werkt echt. Daar geloven we ook in: dat je niet alleen komt te staan in de samenleving en dat je je netwerk kunt verbreden. Daar haal je veel kracht uit.”
Wijkstructuur
Volgens Voortman vraagt verbinding in de Vijfhoek om een andere aanpak dan in meer hechte, oudere wijken zoals de Rivierenwijk. “De Vijfhoek is een vrij onzichtbare wijk. Het is lastig voor mensen die naar de wijk verhuizen om helemaal door te hebben hoe het precies in elkaar zit, en dat geldt niet alleen voor mensen met een Turkse afkomst.”
In een jonge en ruim opgezette wijk waar ontmoeting minder vanzelfsprekend is, raken mensen met een kleiner netwerk sneller uit beeld. Voor Turkse vrouwen, met name uit de oudere generatie, speelt dat extra sterk door taalbarrières, zorgtaken en culturele drempels. De speciale aandacht waar het wijkrapport op doelt, zit volgens Voortman dan ook vooral in actief verbinden. “Bij deze doelgroep merken we dat culturele verschillen extra meespelen. Juist daarom is het belangrijk om te blijven investeren in ontmoeting, zodat mensen niet onbedoeld alleen komen te staan.”
Net als in die vroege ochtenden in de keuken van het Verbindingscentrum de 5Hoek, draait verbinding om kleine, tastbare momenten. Het gaat om het samen zijn. Voor veel Turkse vrouwen in de Vijfhoek, zeker uit de oudere generatie, zijn dit soort momenten belangrijk om verbonden te voelen in de wijk. Door te investeren in ontmoeting, met koffieochtenden of informatiebijeenkomsten, zorgt de wijk ervoor dat niemand onbedoeld alleen komt te staan en dat de gemeenschap, net als die dampende kopjes thee in de vroege ochtend, warm blijft.
Tip Salland1:
Stuur een e-mail naar redactie@salland1.nl