In een donkere kamer, slechts verlicht door een witte, gebogen nachtlamp, sla ik de lichtgele bladzijdes om. Het boek, nog van echt oud papier, geeft een zacht en herkenbaar ritselend geluid als ik de pagina’s omsla. Het trekt me direct het verhaal in. Geen meldingen, geen flitsende beelden; het tempo bepaal ik helemaal zelf. Niks moet, alles mag. Van verhalen vol draken en prinsessen tot een romance waarin je stiekem zelf de hoofdrol zou willen spelen. Alles wat lezen zo aantrekkelijk maakt, vorm je puur met de woorden van de schrijver, gecombineerd met je eigen fantasie en belevingswereld.
Het contrast is groot als ik kijk naar de rest van mijn week, waar ik maandag tot en met vrijdag van negen tot vijf diep in mijn beeldscherm zit gedoken. De verleiding om mijn telefoon erbij te pakken wordt steeds groter, terwijl ik al bezig ben op een ander scherm. Ik duik van het ene scherm naar het andere scherm om de constante prikkels te ervaren die mijn dopamine weer een klein beetje verhogen, zodat ik het idee krijg dat ik weer even verder kan. Waar komt deze drang nou precies vandaan? En waarom vind ik het niet gewoon makkelijker om dan juist in de pauze even een boek te pakken in plaats van mijn telefoon?
Ik ben waarschijnlijk niet de enige in de regio die hiermee worstelt. Kijk maar eens om je heen in de trein naar Wijhe, op het station in Deventer of in de supermarkt in Olst. Bijna iedereen zit in een scherm gedoken. Of het nou het scherm van een telefoon is, van een laptop of van de Nintendo Switch, bijna niemand geniet meer van een goed boek of het mooie uitzicht dat te bewonderen is in de trein.
In de praktijk is die digitalisering goed terug te zien. Toen ik maandagmiddag de bibliotheek binnenstapte, zag ik allesbehalve lezende mensen. Waar links een gezellig gesprek werd gevoerd, werd rechts hard gewerkt achter de laptops en computers. Maar de groep die echt duidelijk afwezig was, was mijn eigen generatie: de jongeren. Ondanks de razend populaire ‘BookTok’-trend op TikTok, waarbij jongvolwassenen massaal boekentips delen, merkt Bibliotheek Salland dat er weinig aanstalten worden gemaakt om daadwerkelijk rustig te gaan zitten lezen. Als er al een jongere binnenstapt, is het om snel een boek te lenen of om achter een laptop te werken.
Volgens een bibliotheekmedewerker zijn inderdaad de schermen de boosdoeners. De constante afleiding van het scherm zorgt ervoor dat een boek niet meer te bedenken is in het dagelijks leven van de gemiddelde jongere. Zo zijn in de bibliotheek vooral kinderen met hun ouders te vinden of ouderen die een krantje lezen en een gezellig praatje maken. Allesbehalve de jongvolwassenen waar de bibliotheek toch zo haar best voor doet om ze te bereiken.
Toch blijkt uit recente landelijke cijfers van de KB en het CBS dat juist de groep bibliotheekleden van 18 tot 30 jaar met maar liefst 22 procent is gestegen in 2025. De jeugd heeft dus wel degelijk een abonnement, maar we gebruiken de bieb vooral als een plek om te studeren of om snel digitaal gereserveerde boeken op te halen. De rust om er echt voor te gaan zitten, verliezen we onderweg aan onze schermen.
En dat is zonde. Door constant van scherm naar scherm te springen in de oneindige jacht naar een beetje extra dopamine, verliezen we de wonderlijke werelden waar we ons helemaal in kunnen laten gaan. Mijn tip: leg die telefoon weg en probeer eens een boek. De bibliotheekmedewerker gaf als tip ‘De tweeling’ van Tessa de Loo mee. Een aangrijpend en emotioneel oorlogsverhaal over twee gescheiden zussen, waarin enorm veel te leren valt over het contrast in die tijd, en dat je helemaal meesleept naar een andere wereld.
Dus wie mij vanavond zoekt: mijn telefoon staat op stil. Ik kies voor de donkere kamer met dat witte, kromme nachtlampje en het ritselende geluid van oud papier.
