Wie eind augustus Raalte binnenrijdt, kan er niet omheen. De straten ademen een decennialange traditie, overal sieren rogge-sculpturen de gevels, hangen de bekende gele vlaggetjes en de saamhorigheid is tastbaar. Wat ooit begon als een bescheiden, lokaal dankfeest voor de oogst, is in de loop der decennia uitgegroeid tot een van de grootste gratis toegankelijke volksfeesten van Oost-Nederland: Stöppelhaene.
Maar wat is het geheim achter dit Sallandse fenomeen? Hoe veranderde een boerentraditie in een vijfdaags megaspektakel dat jaarlijks tienduizenden bezoekers trekt?
Dankbaarheid
Om de ziel van Stöppelhaene te begrijpen, moeten we terug naar de basis. De naam verwijst naar de ‘stoppelhaan’: de laatste op het land achtergebleven plukk rogge- of tarwestengels (de stöppels) na de oogst. In vroeger tijden mocht de haan hier op zoek naar de laatste zaadjes.
Toen het feest in 1951 in zijn huidige, georganiseerde vorm het licht zag, stond één element centraal: dankbaarheid. Na een zomer van hard zwoegen op het land kwamen boeren, burgers en buitenlui samen om te vieren dat de oogst binnen was en dat er weer brood op de plank lag. Het was een moment van ontlading én van solidariteit.
Een van de oudste tradities die herinnert aan deze begintijd is de oogstgave. Vroeger werd de laatste wagen met rogge, gerst en stro verdeeld onder de armen. De gedachte erachter? Van rogge en gerst kun je brood maken, en de stro kun je in het matras stoppen. Tegenwoordig wordt met de oogstgave geld opgehaald voor een maatschappelijk project elders in de wereld. Dit jaar staat de oogstgave in het teken van ‘Groen en Gezond boeren in Oeganda’. Hierbij is het doel om 500 boerengezinnen uit de afgelegen regio Kihihi te helpen bij het opbouwen van een gezonde, zelfstandige boerentoekomst. Want, vieren dat je het zelf goed hebt, betekent in Salland dat je deelt met degenen die dat niet kunnen.
Tradities die de tijd trotseren
Terwijl veel dorpsfeesten in de loop der jaren hun identiteit verloren aan de commercialisering, houdt Stöppelhaene juist stevig vast aan haar cultuurhistorische fundamenten. Het feest is een levend museum van Sallandse tradities die springlevend worden gehouden.
Het absolute hoogtepunt van de donderdag is de grote Oogstcorso. Geen praalwagens met bloemen of papiermaché, maar wagens die volledig zijn opgebouwd uit natuurlijke materialen zoals rogge, tarwe, gerst, haver, zaden en maïs. Maandenlang werken buurten en verenigingen in aan deze rijdende kunstwerken. Het unieke vakmanschap van het graanvlechten wordt hierbij van generatie op generatie doorgegeven.
Geen Stöppelhaene zonder koninklijk bloed. De Oogstkoningin en haar twee hofdames zijn het gezicht van het feest. Zij worden niet zomaar gekozen. Zij zijn het gezicht van het feest, openen evenementen, ontvangen eregasten, reiken prijzen uit en zijn overal waar iets gebeurt. Vijf dagen lang zijn zij de ambassadeurs van de regio en brengen zij mensen samen.
Tijdens de traditionele Sallandse Boerendag waant de bezoeker zich in het Salland van weleer. Oude ambachten herleven in het centrum van Raalte: van het handmatig dorsen met de vlegel tot het ambachtelijk broodbakken in historische ovens. Ook is er de Bottermarkt: een markt waar traditionele streekgerechten als krentewegge, echte ‘boer’n botter’ en natuurlijk kruudmoes verkocht worden. Het herinnert de jongere generaties eraan waar hun wortels liggen en trekt steevast veel bekijks van jong en oud.
Van Dorpsfeest naar megaspektakel
Hoe is dit feest, dat begon op een paar karrenwielen, uitgegroeid tot een evenement van deze omvang? Het antwoord ligt in de unieke mix van traditie en vernieuwing.
Waar de overdag-programmering volledig in het teken staat van cultuur en folklore, transformeert het centrum van Raalte ’s avonds in een festivalterrein van nationale allure. Het staat zelfs op plek 19 van grootste festivals van Nederland. Grote popzenders, bekende Nederlandse artiesten en spectaculaire liveshows trekken jong en oud uit het hele land. Het unieke is dat het feest, ondanks de enorme stijging van de veiligheids- en organisatiekosten over de jaren heen, in de basis altijd gratis toegankelijk is gebleven voor het publiek. Alleen de donderdagavond is een betaalde avond. Dit versterkt het laagdrempelige en gastvrije karakter.
De kracht van ‘noaberschap’
Als je de inwoners van Raalte vraagt waarom Stöppelhaene zo groot is geworden, valt er één woord steevast: saamhorigheid. In Salland wordt dit ook wel vertaald naar ‘noaberschap’, de onvoorwaardelijke bereidheid om samen de schouders eronder te zetten.
Stöppelhaene drijft volledig op de onbetaalde inzet van meer dan 150 vrijwilligers. Van de bouwers van de corsowagens en de bier tappende verenigingen tot de organisatie die het hele jaar door vergadert: iedereen draagt zijn steentje bij. Het feest verbindt de agrariër met de forens, en de oudere generatie met de jeugd.
Een levend monument
Stöppelhaene is allang niet meer zomaar een feestje in de late zomer, het is de hartslag van Raalte. Het is het moment waarop geëmigreerde Sallanders massaal terugkeren naar hun geboortegrond en waar de cultuur van de regio in al haar facetten wordt gevierd.
Zolang de rogge groeit en het noaberschap standhoudt, zal de Stoppelhaan eind augustus over het Overijsselse land blijven heersen. Een prachtig monument van cultuurhistorie, verpakt in een modern volksfeest.
